'/%3E%3C/svg%3E){kind=small}
De discussie over thuisbatterijen is momenteel een ‘hot topic’ door de naderende veranderingen in de energiemarkt. De salderingsregeling verdwijnt per 2027. Hieronder de zin en onzin op een rij, gebaseerd op de situatie van nu. Dit wordt gevolgd door een stukje techniek met daarna de mogelijke oplossingsrichtingen.
Waarom Thuisbatterijen?
Consumenten die een batterijsysteem willen aanschaffen hebben daar soms verwachtingen bij die niet aansluiten bij wat er aan hen wordt aangeboden. Het spectrum van oplossingen loopt van stekkerbatterijen tot complete UPS (Uninterrupted Power Supply) systemen. Als consument is het vaak lastig om realistische verwachtingen te vormen, doordat je ineens wordt geconfronteerd met uiteenlopende technische systemen, elk met zijn eigen mogelijkheden, beperkingen en afwegingen.
Ook het type energiecontract (vast, variabel of dynamisch) speelt een rol in de keuze van het batterijsysteem. Alleen bij een dynamisch contract is het mogelijk om de batterij in te zetten voor energiehandel via een tussenpartij. Ook dat wordt toegelicht.
Waarom is een thuisbatterij een zinvolle investering?
Verhogen zelfverbruik: Zonder batterij verbruik je gemiddeld 30% van je eigen zonnestroom. Met een batterij groeit dit naar 60% tot 70% met name omdat je nachtelijk verbruik via de batterij wordt geleverd, en niet meer van het energienet.
Einde salderen vanaf 2027: Wanneer de salderingsregeling stopt op 1 januari 2027, heeft teruggeleverde stroom nauwelijks economische waarde. Opslaan voor eigen gebruik wordt dan financieel veel aantrekkelijker.
Handelen met dynamische tarieven: Met een dynamisch energiecontract kan een slimme batterij goedkope stroom inkopen (bijv. bij veel wind/zon) en deze gebruiken wanneer de prijzen hoog zijn. Dit kan de terugverdientijd versnellen.
Onafhankelijkheid en back-up: Je bent minder afhankelijk van prijsstijgingen op het net en bij stroomuitval kun je – mits het juiste systeem wordt gekozen – belangrijke apparaten blijven gebruiken zoals bijvoorbeeld je vriezer en koelkast.
De onzin over thuisbatterijen
Er wordt geclaimd dat een batterij “altijd rendabel” is. Dat is onwaar. In de huidige markt met salderen is de terugverdientijd van batterijen erg lang, rond 8 jaar. Een batterij is nu vaak nog een “hobby-investering” tenzij je de batterij gebruikt om mee te handelen op het elektriciteitsnet.
Met batterijen zou je “volledig off-grid” kunnen. Ook onwaar. In de wintermaanden wek je in Nederland te weinig op om de batterij voldoende gevuld te houden. Met een gevulde batterij kun je hooguit enkele dagen off-grid zijn. Wanneer het een week donker en grauw is blijf je afhankelijk van het elektriciteitsnet.
Met batterijen “het milieu redden” is ook niet waar. De productie van batterijen is energie-intensief en vereist (schaarse) grondstoffen. Maar ze helpen bij het voorkomen van netcongestie en overspanning. Het zorgt ervoor dat de lage kosten van zonnestroom helpen om elektriciteit op de dure momenten beschikbaar te houden.
Een 5kWh batterij die 5kWh capaciteit heeft is lang niet altijd waar. Let goed op wat de kleine lettertjes zeggen. Voor vrijwel alle batterijen geldt dat je ze beter niet onder 10% moet ontladen maar ook niet boven 90% moet opladen. Effectief hou je dan dus maar 80% = 4kWh aan capaciteit over. Dit kan behoorlijk misleidend zijn en verschilt van merk tot merk.
“Elke kWh die de batterij ingaat haal ik later weer terug” is ook niet waar. Beter dan 90% wordt het eigenlijk niet. Het kost namelijk energie om elektriciteit om te zetten naar een chemisch accuproces. En andersom kost het weer energie om de opgeslagen chemie om te zetten naar elektriciteit. De round-trip efficiency (RTE) van batterijen is meestal maar 70-80%. Vooral een zwaar batterijpakket wat enkele kW aan vermogen kan leveren zal ’s nachts maar een paar honderd Watt aan nachtstroom moeten leveren. In dat bereik werkt de batterij-omvormer minder efficiënt.
Lees ook het volgende artikel:
De Techniek achter thuisbatterijen
Een thuisbatterij bestaat uit een set van accucellen met daar omheen elektronica en software om het laad- en ontlaadgedrag goed en veilig te regelen.
De eerste laag noemen we het BMS (Battery Management System). Het BMS zorgt voor de bewaking van alle accucellen en zorgt ervoor dat accucellen niet overladen of volledig ontladen worden. Dit is een essentieel stuk techniek van alle batterijen en is afgeschermd voor de eindgebruiker.
De tweede laag is het EMS (Energy Management Systeem). Het EMS is voor eindgebruikers gedeeltelijk toegankelijk via instelbare parameters of profielen. Meestal is de default om de export van zonnestroom te minimaliseren. Ofwel, zonnestroom wordt gebruikt om apparaten te voeden en om de batterij op te laden. Er zal pas stroom teruggeleverd worden aan het elektriciteitsnetwerk wanneer de thuisbatterij is volgeladen én wanneer er nog steeds een overschot is aan zonnestroom.
De derde laag is SEMS (Smart Energy Management System). Met software wordt het mogelijk om energiestromen te sturen naar apparaten. Bijvoorbeeld door de laadpaal alleen vrij te geven wanneer de zon schijnt. Of door met energieoverschot te gaan handelen op de energiemarkt. Energiehandel is een dienst die via enkele gespecialiseerde energieleveranciers wordt aangeboden. De batterij wordt dan door een externe partij aangestuurd en kan op elk moment op- of ontladen afhankelijk van wat het energienetwerk nodig heeft. Als eindgebruiker heb je de regie over de batterij uit handen gegeven.
Technische oplossingen
Mobiele stekkerbatterijen met of zonder stopcontact
In de meeste gevallen voldoet een accucapaciteit die 60-80% is van je dagelijks verbruik. In veel gevallen is 5-10kWh dus voldoende. Wat veel media-aandacht krijgt zijn de stekker-batterijen. Ze worden aangeboden voor 0,3-0,4€/kWh ofwel €1500-2000,- voor 5kWh. Dit is voordelig, eenvoudig aan te sluiten op een stopcontact maar heeft ook technische beperkingen.
Een batterijsysteem van 5kWh weegt al snel 60-70kg. Daarom worden deze stekker-batterijen meestal geleverd in de vorm van een rolkoffer om hem verplaatsbaar te maken.
Je hebt klushandigheid nodig omdat er een datakoppeling gemaakt moet worden met de elektriciteitsmeter. Hiervoor heb je extra componenten nodig (een P1-meter of CT spoelen op de binnenkomende 3 fase aansluiting). Het aanleggen van deze hardware wordt dan al snel werk voor een specialist. Dit zijn extra kosten. Een dag elektricien met wat hardware erbij gaat al snel richting € 1000,-
Sommige thuisbatterijen beschikken over een uitgaand stopcontact zodat je dus een powerbank hebt met een 230V stopcontact uitgang. Zodra het elektriciteitsnet uitvalt, vallen de zonnepanelen uit, maar ook de batterij valt uit. De hele straat zit in het donker, en jullie dus ook. Maar je hebt wel de mogelijkheid om een lamp of een apparaat aan te sluiten.
Thuisbatterijen met vaste aansluiting zonder UPS
Het vermogen waarmee een mobiele batterij kan op- en ontladen zou begrensd moeten zijn tot 800W via een stopcontact. Met een vaste meterkastaansluiting mag dat 3x zoveel zijn kan dan dus 2400W opnemen of leveren. De batterij is dan niet meer mobiel en wordt direct op een separate groep in de meterkast aangesloten.
Zodra het elektriciteitsnet uitvalt, vallen de zonnepanelen uit, maar de batterijuitgang kan dan aangesloten worden op kritische apparaten zoals een koelkast, een vriezer, etc. Hiervoor zul je dan een verlengsnoer moeten uitrollen naar deze apparaten. Wanneer de stroomuitval lang duurt is dat wel wat gedoe, maar wordt geaccepteerd omdat dit de voordeligste optie is. En je bent volledig in controle.
Vaste thuisbatterij met vaste aansluiting met UPS
Wanneer je voor langere tijd onafhankelijk wil zijn van het elektriciteitsnet zul je een grotere thuisbatterij moeten plaatsen. Vaak zijn dit stapelbare blokken van elk 5kWh waarmee je bijvoorbeeld 50kWh aan capaciteit kunt plaatsen. Dan is het nodig om daar een vaste installatie van te maken.
Vanwege de omvang van de installatie wordt brandcompartimentering aanbevolen. Ofwel, montage in een ruimte op onbrandbare achtergrond met separate afzuiging naar buiten.
Het is nu ook mogelijk om een permanente noodstroomvoorziening aan te leggen. Zodra het elektriciteitsnet uitvalt zit de hele straat in het donker, maar jullie niet!
Alles werkt gewoon door via de noodstroomvoorziening van het batterijpakket. Dit vraagt om aanpassingen in de meterkast. Niet alle groepen hoeven op noodstroom te zijn aangesloten. Zware gebruikersgroepen zoals een laadpaal, een airco of een warmtepomp kunnen beter afschakelen om te voorkomen dat de accu heel snel leegloopt. Soms zijn de aanpassingen complex omdat de woning niet is gebouwd op een noodstroomvoorziening. Zeker wanneer de batterij op zolder moet komen kan het erg ingewikkeld worden.
De meeste batterijsystemen werken onafhankelijk van het zonnestroomsysteem. Dus wanneer het net uitvalt, valt ook het zonnestroomsysteem uit. Het batterijpakket schakelt over naar noodstroomvoorziening. Dit betekent dat de zonnepanelen niets meer kunnen produceren tijdens een periode van netuitval. Inmiddels zijn er ook geïntegreerde batterij-PV All-in-One systemen die dit oplossen. GoodWe, Huawei, Growatt en Enphase bieden dit al aan, en richten zich steeds meer op smart grid thuisinstallaties door ook de laadpaal en/of warmtepomp bij te leveren. Enerzijds is het een lock-in, anderzijds heb je als consument met slechts 1 merk en 1 SEMS platform te maken wat je zelf kunt configureren.
Het is jouw eigen batterijinstallatie en je bent volledig in controle.
Het energiecontract
In Nederland kun je kiezen uit 3 soorten energiecontracten: vast, variabel of dynamisch.
Bij een vast contract liggen alle kosten vast voor de overeengekomen periode, meestal 1 tot 3 jaar. Je weet wat het kost om een kWh aan stroom in te kopen en je weet ook wat je ervoor terugkrijgt wanneer je zonnestroom gaat terugleveren. Een batterij helpt dan alleen om energieoverschotten op te slaan om deze op andere momenten, zoals ’s nachts, weer te kunnen gebruiken. Dan hoef je daar niet meer voor te betalen. Het duurt dan zo’n 8 jaar om de thuisbatterij terug te verdienen.
Met een variabel energiecontract worden de tarieven per maand vastgesteld. Dit werkt eigenlijk hetzelfde als bij een vast contract. In combinatie met zonnepanelen en een batterij is dit de minst verstandige keuze omdat tarieven in de zomer lager zijn dan in de winter, terwijl je zonnepanelen juist in de zomer het meeste produceren.
Met dynamische tarieven varieert de energieprijs per uur (day-ahead markt). Soms zelfs per kwartier (onbalans markt). Een slimme batterij kan dan goedkope stroom inkopen bijvoorbeeld bij veel wind en/of zon en deze gebruiken wanneer de prijzen hoog zijn. Dit kan de terugverdientijd versnellen.
Dit beperkt onmiddellijk de keuzevrijheid aan batterijmerken omdat de energieleverancier een kastje moet installeren op het batterijpakket om met de batterij te kunnen communiceren. Dit betekent automatisch dat je niet meer volledig in control bent tenzij je elke dag zelf het energieprofiel van de batterij wil invoeren. Het alternatief is dat de batterij via een App aangestuurd kan worden. Dit soort aansturing is nog in de ontwikkelingsfase waardoor de keuzemogelijkheden beperkt zijn.
Op dit moment worden aanstuurbare batterijsystemen alleen met een stekkeruitgang aangeboden, en niet met een UPS systeem erachter. Alleen Enphase lijkt dit nu te kunnen doen.
Conclusies
De kosten en opbrengsten van thuisbatterijen zijn sterk afhankelijk van persoonlijke situaties.
De meest overzichtelijke situatie is een stekkerbatterij met een insteekmodule die de P1-poort van de elektriciteitsmeter uitleest. Wanneer je kiest voor een type met een 240V stopcontact uitgang heb je noodstroom beschikbaar wanneer het stroomnet wegvalt. Voor € 2000,- heb je dan 5kWh aan opslagcapaciteit in huis waarmee je het eigenverbruik van zonnestroom kunt vergroten van 30% naar circa 60%. Na ~8 jaar heb je de gemiste waarde aan zonnestroomkosten weer terugverdiend.
Grotere batterijsystemen die een deel van de woning blijven voorzien bij (langdurige) netuitval zijn aanzienlijk complexer en duurder. Ten eerste is voldoende ruimte nodig om zo’n pakket neer te zetten. Ook is het nodig dat een professional wordt ingeschakeld om de elektrische en bouwkundige voorbereidingen te treffen. Deze kosten lopen snel op naar enige € 1000-en voor meterkastaanpassingen en -uitbreidingen. Met dit soort systemen kun je de batterij inzetten voor energiehandel via gespecialiseerde energieleveranciers. Voor 20kWh aan capaciteit betaal je dan € 10.000-20.000,- waarbij een deel van de BTW teruggevorderd kan worden. Door actief te handelen op de day-ahead en onbalansmarkt is het mogelijk om de terugverdientijd korter te maken dan 8 jaar.
Overzicht
| Stekkerbatterij | Vaste aansluiting | UPS-systeem | |
|---|---|---|---|
| Capaciteit |
5 kWh typisch, als rolkoffer |
5–10 kWh vaste opstelling |
10–50 kWh stapelbare modules |
| Max. vermogen | 800 W | 2400 W | 2400+ W |
| Installatie | Stopcontact + P1/CT koppeling — deels zelf, deels elektricien | Vaste groep in meterkast — elektricien vereist | Meterkast + bouwkundige aanpassing — specialist vereist |
| Kosten (indicatief) | € 1.500–3.000 | € 3.000–6.000 | € 10.000–20.000 |
| Mobiel | |||
| Verhoog zelfverbruik | |||
| Noodstroom bij uitval | Deels optioneel 230V-uitgang | Deels handmatig verlengsnoer | Ja automatisch, hele woning |
| Kritische groepen altijd aan | |||
| Energiehandel (SEMS) | Ja via app/dynamisch tarief | Beperkt | Ja day-ahead + onbalansmarkt |
| Dynamisch contract vereist | Voor handel wel | Voor handel wel | Voor handel wel |
| Terugverdientijd | ~8 jaar (zonder handel) | ~8 jaar (zonder handel) | < 8 jaar (met handel) |
| Brandcompartimentering | Niet vereist | Niet vereist | Aanbevolen |
| In controle als gebruiker | Volledig | Volledig | Deels (bij energiehandel) |
| Geschikt voor | Eenvoudige start, zelfverbruik verhogen | Meer vermogen, beperkte noodstroom | Maximale onafhankelijkheid, handel |
